Prof. Dr. Ahmet KOLBAŞI. Minel Yayın, Ankara, 2018. ISBN: 9786056788765. 240 sayfa, 21,5 x 29,7 cm. Kuzey bozkırlarında asırlarca yurt tutmuş ve egemen güç olarak yaşamış olan Türkler zamanla tarihi süreçte bu hareketli coğrafyanın üzerinde akışkan kavimler arasında yavaş yavaş egemen güç olmaktan çıkıp Çarlık döneminde yönetilen yerli unsur haline dönüşürler. Oysa ki Doğu Avrupa’dan Çin’e kadar İşçi arılar gibi ticari ve ekonomik sahada hizmet veren Tatar Türkleri böyle bir kaderin muhatabı olmamalıydı. İdil-Ural, Kırım, Kafkasya, Sibirya ve Türkistan’a kadar uzanan bütün Rusya Müslümanları Sovyetler Birliği döneminde daha da ağır şartlarda tam bir milletler hapishanesine dönüşen bir hayatı yaşamak zorunda kaldılar. Usul-i Cedit hareketi merhum İsmail Gaspıralı ile somutlaşan ve daha sonra bütün Rusya Türkleri arasında tabanda herkesin inandığı milli kimlikli ve karakterli olarak çağdaşlaşma idealinin bir aracı haline gelmiştir. Bu eser, Rusya Müslümanlarının 1905-1917 yılları arasında Rusya’da Menşevik dönem olarak bilinen evrede Rusya Müslümanlarının eğitim alanında başlayarak hayatın her sahasında gelişme amaçlı giriştikleri Usul-i Cedit hareketini ve sonuçlarını irdelemek üzere daha önce hazırlanmış olan Yüksek Lisan tezini temel alarak güncel kaynaklardan da istifade edilerek hazırlanmıştır.

Ayida KUBATOVA. Bengü Yayıncılık. ISBN: 9786059148764. 276 sayfa, 13,5×21 cm. Ceditçilik, kendi yöntemleri ile kurduğu yeni eğitim sisteminden başlayarak, 20. yüzyılın başında bütün Türk halklarının eğitim, kültür ve siyasî hayatından etkili olmuş bir büyük harekettir. Ceditçilerin Osmanlı coğrafyası da dahil olmak üzere Kırım, İdil-Ural, Kafkasya ve diğer Türkistan Cumhuriyetlerindeki tarihi ile ilgili pek çok araştırma yayınlanmışken bu konunun Kırgızistan tarihindeki yeri hakkındaki çalışmalar sınırlı kalmıştır. Değerli bilim adamı Ayida Kubatova’nın, adlı çalışması alanında büyük bir boşluğu doldurmaktadır. Elinizdeki kitap bundan sonra ceditçilik ile ilgili yapılacak çalışmalara kaynak eser olma niteliğindedir. Ali Ünal’ın titiz çevirisi ile Türkçeye çevrilen eserin konuyla ilgili araştırmacılar başta olmak üzere bütün ilgililere yararlı olacağına inanıyoruz. (Tanıtım bülteninden)

Hamit TAYMAZ. İstanbul, 2018. 295 sayfa Hamit Taymaz kendi hayatı ile birlikte dedelerinin Kırım hatıralarını, köydeki (Büyük Burhaniye – Ceyhan) gelenek ve görenekleri, halk kültürü örneklerini de geniş olarak anlattığı hatıratını kızı Hilal ve damadı Emrah’ın da desteğiyle kitap haline getirip bastırmaya muvaffak olmuş. İnsan yaşamına dair son derece değerli bilgilerin yazıya dökülüp gelecek nesillere aktarılmasının başarılı bir örneği olan kitabın sonunda çok sayıda fotoğraf ve belge ile hayat hikayesi zenginleştirilmiş.

Faysal Okan ATASOY. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara,2018. ISBN: 9789751634191. 2 Cilt, 2006 sf. 16x24cm. Kırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar adlı eserin çeviri yazı (transkripsiyon) ve dizininden oluşan bu eser, giriş, metin ve dizin bölümlerinden oluşur. Eserde yer alan, Kırım Hanlığının 1520-1742 yılları arasında gönderdiği ve komşu devletlerinden aldığı resmî mektuplar Hanlığın tarihi ve Kırım Tatarcası üzerine yapılacak araştırmalar için temel kaynaklardandır.

Gönül ŞAMİLKIZI. Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2018. ISBN: 978- 6051556390. 240 sayfa, 13,5x21cm. Kırım Tatarları, Sovyet diktatörlüğünün gasp ettiği vatanlarına, bu insanlık düşmanı rejimin çöküşüyle yarım asır sonra dönebilmişlerken, şimdi de o rejimin territoryal nüfuz ve etki alanına vâris olma iştahıyla Karadeniz’in incisine pençesini geçiren yeni Rus emellerinin kurbanı olmuşlardır. Böylece Kırım Tatarları’nın öz yurdu, bütün dünyanın gözü önünde iki yüzlü ve hukuksuz yeni Rus şovenizminin pervasız cinayetlerinin, Kremlin kuklaları tarafından yaratılan siyasî istikrarsızlık ve kararsızlıklardan beslenen saldırgan müdahalelerinin öznesine dönüşmüş, Kırım Tatarları öz topraklarında bu defa da esir durumuna düşmüşlerdir. Çalışma alanı eski Sovyet coğrafyası olan Gönül Şamilkızı, uzun zamandır yerinde takip ettiği bu bölgedeki çatışma ve krizleri, Kırım’ın işgaline varan sürecin birincil tanığı olmuş bir gazeteci kimliğiyle, okuyucuyu içine çekecek sarsıcı bir yalınlık ve anlaşılır bir kuşatıcılıkla ele almış, okurken, içinde bulunduğumuz bölgenin büyük politik aktörlerinden birinin, tarih tarafından kendisine verilen itimatsızlık beratını nasıl bir “liyakat”le taşıdığını daha iyi anlayacağımız çağdaş bir kronik meydana getirmiştir.

Selçuk TÜRKYILMAZ. Ketebe Yayınları ISBN : 9786056862441 256 sf. 13,5×21 cm. İsmail Gaspıralı, eğitim anlayışıyla Rusya Müslümanlarının modernleşmesinde yeni bir kapı  açmıştır. Okuma-yazma öğretiminin hızlanması, Müslümanlar arasında yeni bir neslin yetişmesini sağlamıştır. Usul-i Cedid eğitimin yaygınlaşması, ilk mektep kitaplarının ortaya çıkması, yeni edebî  türlerde eserler verilmesi daha geniş bir ifade ile Rusya Türklerinin-Müslümanlarının dünya görüşünün değişmesinde Gaspıralı neredeyse tek başına başarılı olmuştur. İsmail Bey’in sıbyan mekteplerinde Usul-i Cedid üzere Türkçe okuma-yazma öğretimi başarılı bir sonuç vermiş, bu eğitim sistemi başta Kırım ve Kafkasya olmak üzere Rusya Türkleri arasında kısa zamanda yaygınlaşmıştır. Tercüman gazetesi birçok açıdan önemli bir araç olmanın yanında Türkçe okuma ve yazmanın yaygınlaşmasında da büyük rol oynamıştır. Usul-i Cedid mekteplerin etkisinin bütün Rusya Türkleri arasında görülmesinde ve Doğu Türkistan’da Kaşkar gibi şehirlerde dahi uygulanmasında İsmail Gaspıralı’nın bu geniş coğrafyada yaşayan Türkleri-Müslümanları bir bütün olarak görmesi  önemli rol oynamıştır.

Kemal H. Karpat Timaş, İstanbul, 2018. ISBN: 978-605-08-2850-4 336 sf.  , 13,5x21cm. “Babadağı hakkında üç bölümden oluşacak —Osmanlı’dan evvel, Osmanlı zamanı ve Osmanlı’dan sonra— bir kitap yazmayı yıllar önce planlamıştım. Amacım, Osmanlı devlet ve tarihine hemen hemen tüm tarihçilerin yaptığı gibi merkezden; İstanbul’dan değil; küçük bir kasaba açısından bakarak bu kasabanın neden ve nasıl büyüdüğünü, nasıl çöktüğünü anlatmaktı. Bunun için de İslam ve Osmanlı tarihinde istisnaî derecede ilginç bir yeri olan Babadağı’nı seçmiştim. Orada doğup büyümem ve Babadağı’nın ruhunu bir dereceye kadar içime sindirmiş olmam; gölünü, ormanlarını, insanlarını yakından tanımam, kasabanın tarihini yazmamı kaçınılmaz bir vazife haline getirmişti. Osmanlı’dan kalma Bursa, Saraybosna, Prizren gibi şehirlere hâkim, tarifi imkânsız, adeta “ilahi” havayı, nispeten sönük olmakla beraber Babadağı’nda teneffüs etmek halen mümkündür. Sonunda elimde bulunan bilgileri bir araya getirerek yayınlamaya karar verdim. Böylece Babadağı’na duyduğum minnet borcumu kısmen de olsa ödemiş olacağım.”

. Paul Robert MAGOCSI Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2017. ISBN: 9789750841224 176 sayfa, 16,5 x 24 cm. Kırım, tarih öncesi dönemden beri Güney Ukrayna’nın bozkırlarla kaplı hinterlandını Karadeniz’e ve ötesine bağlayan bir geçiş bölgesi olmuştur. Yüzyıllar boyunca Osmanlı ve Rus imparatorluklarının, sonrasında da Sovyetler Birliği ve Ukrayna devletinin parçası olan Kırım’ın tarihi, ev sahipliği yaptığı kültürlerin ve halkların izlerinden de anlaşılacağı üzere, çok daha gerilere uzanır: Antik Yunanlar, Gotlar, Bizanslılar, Moğollar, Ruslar ve en önemlisi Kırım Tatarları bu topraklarda yaşamıştır. Tarih ve siyaset bilimi profesörü Paul Robert Magocsi, bölgeyle ilgili şimdiye kadar yazılmış en temel ve güncel metin olan Şu Mübarek Topraklar’da, üç bin yılı aşkın zamandır Kırım’ın bozkırlarına, dağlarına ve deniz kıyılarına akın eden bu topraklarda yaşamış halkları ve yarattıkları medeniyetlerin hikâyesini görseller eşliğinde anlatıyor. “Umuyorum ki bu kitap Türkiyeli okurlara kendi ülkelerinin tarihsel jeopolitik alanını (Karadeniz ve çevresindeki tüm topraklardan bahsediyorum) daha iyi anlamalarında yardımcı olacaktır.” Paul Robert Magocsi

İbrahim ŞAHİN, Salim ÇONOĞLU Ötüken Neşriyat İstanbul, 2017. ISBN: 9786051555850 360 sayfa, 13,5 x 21 cm. Vatanını kaybetmiş ve bir daha dönüp onu görememenin acısını derinden yaşamış biri olan Cengiz Dağcı, Türkçeyi kendine vatan bilmiş ve vatanı Kırım’ı yazdığı her cümleyle adeta coğrafyadan çıkartıp Türklük muhayyilesinin en pak yerine işlemiştir. Hakkında akademik yayınlar hazırlamış isimlerin makalelerinden oluşan Vatanı Dilinde Cengiz Dağcı Kitabı, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümdeki yazılar, Dağcı’nın romanlarına dair değerlendirmelerden, ikinci bölümdekiler ise daha çok Dağcı’nın dili ve zihni arasındaki ilişki üzerinde duran yazılardan oluşmaktadır. Kitabın üçüncü bölümü ise, Dağcı’nın çok az bilinen şairliği ve şiirleri hakkındaki iki yazıdan oluşmaktadır. Dağcı, Türkiye’de daha çok romancılığı ve romanları ile tanınmaktadır. Ancak onun hem Kırım senelerinde hem de sonraki yıllarda dergilerde kalmış şiirleri de vardır. Bu şiirler, bugün Kırım Türkçesi ile Kırım’da yayınlanmış bulunmaktadır. O sebeple çalışmanın bu bölümü, Dağcı’nın şiirlerine ve şairliğine dair orijinal bilgiler içermektedir. Son bölümde de onun eserlerinde önemli bir yer tutan Kırım halk kültürünün değerine işaret eden yazılar mevcuttur. (Tanıtım Bülteninden)

Çiğdem SÜTÇÜ, Fatih ÖZÇELİK İdeal Kültür, İstanbul, 2018 ISBN : 9786052101100 363 sayfa, 13,5x21cm.   Eskişehir’deki Kırım Kültürünün Folklorik Açıdan İncelenmesi adlı eserin konusunu Eskişehir’in Mahmudiye ilçesine bağlı Mesudiye ve Şerefiye köylerinde yaşayan Kırım Türklerinin sosyo-kültürel yapılarının folklorik (halk bilimi) açısından incelenmesi ve karşılaştırılması oluşturmaktadır. Bu çalışma ile iki köyün mevcut kültürlerini kaybolmadan kayıt altına almak, sosyokültürel yapılarının saptayarak günümüzdeki Kırım Türk kültürünün durumu ve yapısı açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca eserde Osmanlı Dönemi’nde Kırım ve Rus işgali, akabinde de Kırım Türklerinin vatanları olan Kırım’dan göçleri ele alınmıştır.